Giáo hội có đang “Plato hóa”?

Khi quan sát đời sống đạo, đặc biệt nơi những người bình dân, có thể nhận ra một xu hướng khá rõ: đức tin nhiều khi mang màu sắc “thoát ly”, như thể con người gồm hai phần tách biệt – linh hồn là chính, còn thân xác chỉ là tạm bợ.

Cách sống đạo như vậy không phải là không có lý. Nhưng nếu nhìn kỹ, nó dường như gần với triết học Hy Lạp hơn là tinh thần của Thánh Kinh.

1. Khi linh hồn được đặt cao hơn thân xác

Nhiều người sống với cảm thức rằng điều quan trọng nhất là “giữ linh hồn sạch tội”, còn thân xác chỉ là phương tiện tạm thời. Vì vậy, họ tập trung vào việc tránh tội, nhất là những tội liên quan đến thân xác, mà đôi khi quên mất rằng chính đời sống con người – với tất cả chiều kích cụ thể của nó – cũng là nơi Thiên Chúa hiện diện.

Trong truyền thống Thánh Kinh, con người không bị chia cắt. Con người là một thực thể sống động, thống nhất. Không có chuyện “linh hồn tốt” còn “thân xác thấp kém”. Mọi thứ thuộc về con người đều có giá trị, đều có thể trở thành nơi gặp gỡ Thiên Chúa.

2. Khi cuộc đời này chỉ còn là “cõi tạm”

Một suy nghĩ rất quen thuộc: đời này chỉ là tạm, điều quan trọng là đời sau.

Suy nghĩ đó không sai. Nhưng khi nó trở thành trung tâm, nó có thể khiến con người sống thụ động hơn với hiện tại. Người ta dễ chấp nhận thực tại, ít dấn thân để làm cho cuộc sống này tốt đẹp hơn, vì mọi hy vọng đều đặt vào một thế giới khác.

Trong khi đó, ngay từ đầu Thánh Kinh đã nói thế giới này là “tốt lành”. Và trong suốt sứ vụ của Chúa Giêsu, Ngài không kêu gọi con người trốn khỏi thế gian, mà mời gọi họ biến đổi thế gian ấy. Nước Trời không chỉ là một thực tại ở tương lai xa xôi, mà bắt đầu ngay từ đây, trong chính đời sống con người.

3. Khi đời sống thiêng liêng tách rời đời sống thực

Đôi khi, đời sống đạo bị thu hẹp lại trong những thực hành thiêng liêng: cầu nguyện, tham dự nghi lễ, hành hương… Những điều này rất quý giá. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, đức tin dễ trở thành một “không gian riêng”, tách khỏi đời sống thường ngày.

Người ta có thể rất siêng năng trong việc đạo đức cá nhân, nhưng lại ít quan tâm đến những bất công xung quanh, ít ý thức về trách nhiệm xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

Đôi khi, “phó thác” cũng bị hiểu lệch. Nó không còn là một niềm tin sâu sắc vào Thiên Chúa, mà trở thành một cách để tránh né trách nhiệm sống của chính mình.

4. Nhưng đó không phải là cốt lõi của đức tin

Điều cần nói rõ: những điều trên không phải là giáo huấn chính thức của Giáo hội.

Ngược lại, đức tin Kitô giáo – đặc biệt trong thời hiện đại – nhấn mạnh rất mạnh đến:

Phẩm giá của thân xác
Ơn cứu độ toàn diện cho con người
Và sự hiện diện của Thiên Chúa trong thế giới vật chất

Các bí tích, đặc biệt là Thánh Thể, chính là dấu chỉ rõ ràng: ân sủng không tách rời khỏi vật chất, mà đi vào trong chính vật chất.

5. Vậy điều gì đã tạo nên cách sống đạo này?

Có lẽ không chỉ là ảnh hưởng của triết học Hy Lạp.

Văn hóa Á Đông với cái nhìn “đời là bể khổ”
Lịch sử nhiều bất ổn khiến con người hướng về “đời sau” như một nơi nương tựa
Và cả cách truyền giáo trong quá khứ, nhấn mạnh nhiều đến khía cạnh thiêng liêng

Nhưng sâu hơn nữa, đó còn là một phản ứng rất con người:

Khi cuộc sống trở nên khó khăn, khi con người cảm thấy bất lực hoặc đau khổ, họ tự nhiên tìm đến một nơi an toàn hơn – một niềm hy vọng vượt khỏi thực tại.